خلاصه دروس مبادی العربیه ج4
«مرتبة مبتدإ والخبر»
اصل در مبتدا آنست که قبل از خبر عنوان شود چون حکمی به آن واقع شده،محکومٌ علیه قرار میگیرد.
و اصل در خبر آنست که بعد از مبتدا بیاید زیرا بوسیله خبر، حکم می شود و محکومٌ به است.
در 4 مورد تقدیم خبر بر مبتدا لازم است:
1-خبر ظرف و یا مجرور به حرف جر و مبتدا نکره باشد:«عندی غلامٌ»
2-خبر اسم استفهام باشد (در اینصورت خبر صدارت طلب بوده و بر مبتدا مقدم میشود):
«أین الطریق؟کیف حالک؟»
3-محصور شدن مبتدا با الّا و انّما:«ما عادلٌ إلّا الله – إنّما عادلٌ الله»
4-وجود ضمیری در مبتدا که آن ضمیر به خبر برگردد:«فی الدار صاحبها»
همچنین اگر:
*تقدیم مبتدا مخل فهم مقصود باشد:«لله درُّک»
*اسم اشاره برای مکان: «هنا أو ثَمَّ أخوک»
*مبتدا از أنّ و صله آن تشکیل شده باشد:«عندی أنّک أشعر الشعراء»
خبر مقدم می شود.
در 4 مورد نیز تقدیم مبتدا بر خبر لازم است:هرگاه مبتدا:
1-صدارت طلب باشد مثل "ما" تعجب:«ما احسن الصدق»،یا کم خبریه: «کم طالبٌ فی الصف؟»،یا اسم شرط یا استفهام:«غلامُ مَن تُکرِمه اُکرمه. غلامُ مَن فی الدار؟»
*یا مقرون به آنچه صدارت دارد:«للموتُ فی رضا الله خیرٌ من الحیاة»
*یا شبیه باشد به کلمه ای که صدارت دارد مثل لفظ "الّذی".
2-هرگاه مبتدا و خبر در معرفه و نکره بودن مساوی باشند ولی قرینه ای برای تشخیص مقصود نداشته باشند:اخوک سندی.
*اگر قرینه ای برای تعیین مقصود وجود داشت،تقدیم خبر جایز است:«رجلٌ صالحٌ حاضرٌ،أو حاضرٌ رجلٌ صالحٌ»
3-محصور شدن خبر توسط الّا و إنّما:«ما الکسلانُ إلا خاسرٌ-انّما الجاهلُ مَن لا یعتبر»
4-خبر جمله طلبی باشد:«الدرهم انفقه و اخوک لا تؤذِه»
یا فعلی باشد که رافع ضمیر مبتداست:«الحاکم انصف فی حکمه»
*در غیر موارد مذکور تقدیم و تأخیر خبر(درصورت سالم ماندن معنی جمله) اختیاری است.